By Pilar Quezzaire

Panoramiczny widok na bibliotekę szkolną w Amsterdamie. (Zdjęcie nadesłane przez Joe O’Briena, bibliotekarza, Amsterdam International Community School, Holandia)

To wiele mówi, gdy człowiek odpowiedzialny za czwartą co do wielkości bibliotekę publiczną na świecie twierdzi, że technologie cyfrowe są dla bibliotek szansą, a nie zagrożeniem. W wywiadzie dla magazynu Forbes, Anthony W Marx, prezes Nowojorskiej Biblioteki Publicznej, odpiera obawy, że biblioteki umierają:

Są ludzie, którzy uważają, że era cyfrowa jest śmiertelnym zagrożeniem dla bibliotek. Ja uważam, że jest to największa szansa w historii bibliotek, a to oznacza, że ta instytucja o ogromnej skali i ukochana przez miliony ludzi znajduje się również w momencie fundamentalnej rewitalizacji. W moim zawodzie jest to kombinacja nie do pobicia.

Prawdę mówiąc, biblioteki i bibliotekarze zasadniczo się zmienili, ale nie wszyscy to zauważyli. Ci, którzy mają przywilej dostępu do Internetu, mają możliwość znalezienia każdego rodzaju informacji oferowanej w sieci. Duża część współczesnej kultury globalnej została ujęta w bity i bajty danych, a następnie spakowana do konsumpcji, aby zaspokoić wszelkie preferencje. Pod tym względem Internet wydaje się bardzo podobny do biblioteki, a przynajmniej do repozytorium informacji, dystrybuowanej na skalę globalną, ale dostępnej lokalnie. Jednakże obecność Internetu przesłoniła bibliotekę, czyniąc wielu nieświadomymi tego, jak ewoluowała, co ją odróżnia i dlaczego tak ważne jest współistnienie z Internetem.

Dr Marx wskazuje na to rozróżnienie:

Biblioteka jest źle rozumiana jako repozytorium książek. Biblioteka to repozytorium informacji, dzielenie się nimi, zapewnianie dostępu do informacji i poradnik, jak z nich korzystać.

Wielu bibliotekarzy uważa współpracę za najbardziej wpływowy aspekt swojej pracy. (Zdjęcie nadesłane przez Stefanie Gaspari, dyrektor usług bibliotecznych, Trinity Grammar School, Sydney NSW, Australia)

Internet jest bez wątpienia ogromnym zasobem, ale nie kieruje kreatywnością i zrozumieniem – został zaprojektowany tak, by odzwierciedlać preferencje, a nie potrzeby. Algorytmy, boty i śledzenie mediów społecznościowych filtrują i pakują informacje na podstawie wyszukiwań, ale nie podkreślają informacji, które pomagają nam się uczyć i wzrastać w zrozumieniu. Ludzie nadal muszą badać, analizować i ostatecznie podejmować decyzje w złożonych, trudnych sprawach. Źródła internetowe nie są zwykle zaprojektowane, aby pomóc w robieniu tych rzeczy. W rzeczywistości mogą one negatywnie wpływać na nasz osąd i ograniczać nasze działania w zależności od tego, jak informacja jest opakowana.

Wizerunek, który utknął w przeszłości

Wiele szkół IB World Schools zmodernizowało swoje biblioteki specjalnie po to, aby podważyć postrzeganie ich funkcji w społeczności. Mimo to, biblioteki i bibliotekarze mają problemy z tym, jak są postrzegani, pomimo oczywistej transformacji, której większość z nich dokonała. Zjawisko znane jako nostalgia biblioteczna może wpływać na decyzje o zasobach, tak że szkoły nawet z najlepszymi intencjami mogą nie doceniać lub źle rozumieć rolę, jaką odgrywają biblioteki i bibliotekarze. (Hochman 2016)

Bibliotekarze są często bezpośrednio odpowiedzialni za projektowanie eleganckich przestrzeni mających ułatwiać naukę, jak w tej bibliotece w Hongkongu. (Zdjęcie nadesłane przez Samson Choi, Academic Information Coordinator, King George V School, Hong Kong)

Pogląd, że biblioteki są fizycznymi lub koncepcyjnymi bramami, które można otwierać i zamykać jest nostalgiczny i należy do przeszłości. Biblioteki mogą być używane, aby pomóc nadać sens informacji, ale nie zawierają jej już w pełni. Nie kontrolują ani nie ograniczają tego, czego możemy się nauczyć. Biblioteki są przyjaznymi przestrzeniami, które zapraszają nas w stronę informacji i świadczą usługi, które pomagają nam ją zrozumieć. Żadna biblioteka w XXI wieku nie pełni swojej podstawowej funkcji i nie istnieje jako pojedyncza, fizyczna przestrzeń.

Bardziej rozbudowany argument na rzecz wartości bibliotek jest możliwy w oparciu o usługi dla społeczności i różnorodność sposobów, w jakie mogą być one zachowane w celu promowania czytelnictwa, alfabetyzacji i zaangażowania społecznego. Biblioteki nie znikają po prostu po zamknięciu. Biblioteki istnieją w cyberprzestrzeni, w domach kultury, w salach lekcyjnych. Istnieją w gabinetach lekarskich lub w księgarniach. Za każdym razem, gdy przestrzeń lub kolekcja jest przeznaczona do czytania i korzystania z informacji, staje się ona w pewnym stopniu biblioteką. Każdy zbiór informacji, który jest skatalogowany lub posortowany, jest potencjalnie biblioteką. Kiedy zamyka się fizyczną bibliotekę, traci się rozpoznawalne miejsce nauki, co jest tragiczne i nie powinno się zdarzyć, bez względu na koszty czy oszczędność miejsca. Koncepcja biblioteki może i istnieje wszędzie i powinna aktywnie wspierać społeczność lokalną niezależnie od istniejących przestrzeni fizycznych.

Biblioteki pasują elegancko do wielu przestrzeni, jak pokazuje biblioteka w Kalifornii. (Zdjęcie nadesłane przez Jolene Finn, wówczas w Santa Margarita Catholic High School, Kalifornia, USA)

Biblioteczne nostalgie są również niesprawiedliwie stosowane wobec bibliotekarzy

Stereotypowe postrzeganie obowiązków bibliotekarza doprowadziło do redukcji personelu i zmian, które w dłuższej perspektywie są szkodliwe dla uczenia się i nauczania. Stereotyp bibliotekarzy jako „nadopiekuńczych w stosunku do swoich książek” i „zawsze uciszających ludzi” (Jennings 2016) jest obecny w mediach, pomimo powszechnych dowodów na to, że jest inaczej. Niektóre szkoły pozostają nieświadome wiedzy, jaką bibliotekarze wnoszą do uczenia się i nauczania w erze informacji, zakładając, że biblioteki jedynie wspierają pisemne programy nauczania zamiast dociekań i rozwoju osobistego w całej społeczności.

Biblioteka napędza także inne aspekty życia szkolnego, które sprawiają, że doświadczenia związane z uczeniem się są lepsze dla wszystkich. Jest to wielofunkcyjna przestrzeń, która może zapewnić zasoby do czytania, zarówno dla rozwoju akademickiego, jak i dla osobistej przyjemności. Może być przestrzenią społeczną, eksperymentalną, a także bezpieczną na wiele sposobów. Funkcjonujący system biblioteczny XXI wieku energetyzuje program nauczania i szkołę bardziej ogólnie, w niektórych obszarach napędzając życie szkolne i kulturę.

Biblioteki mogą być przestrzeniami klasowymi, a bibliotekarze nauczycielami, jak pokazano na zajęciach z umiejętności korzystania z informacji w Stanach Zjednoczonych. (Zdjęcie nadesłane przez Ginę Finley, bibliotekarkę ds. pomocy technologicznej, Dublin Scioto High School, Ohio, USA)

Działająca biblioteka dostarcza informacji i możliwych kierunków, w których należy podążać w procesie uczenia się i nauczania, a gdy jest odpowiednio zaopatrzona, pomaga także w uczeniu się przez całe życie. Realizowanie programu nauczania bez sprawnie działającej biblioteki jest jak latanie samolotem bez tablicy przyrządów.

Wszystkie szkoły IB World Schools są zobowiązane do zapewnienia bibliotek. To, jak one wyglądają i jak funkcjonują, jest znacząco wzmocnione przez obecność doświadczonych bibliotekarzy. Biblioteki powinny odzwierciedlać to, czym może i powinno być aktywne centrum informacji XXI wieku, a w szkołach IB World Schools powinny także w pełni energetyzować i wspierać edukację IB.

Realia, z jakimi spotykają się bibliotekarze w szkołach IB World Schools

Wpływ doświadczonych bibliotekarzy na kulturę szkoły jest natychmiast widoczny w zbiorach i usługach, jakie świadczą. Język, którego szkoła używa do opisywania wielostronnych działań, dociekań i rozwoju językowego, często wskazuje, kiedy bibliotekarz stał się integralną częścią życia i kultury szkoły. W najwyższej jakości programach IB bibliotekarze są aktywnymi członkami zespołów kierownictwa pedagogicznego w szkołach lub okręgach, od których oczekuje się, że będą ich wspierać i dodawać im energii.

Okoliczności zewnętrzne, takie jak wahania budżetowe, budowa nowych szkół i wprowadzanie nowych technologii, mają wpływ na to, czego oczekuje się od bibliotekarzy. Wielu z nich jest pogrążonych w niepewności co do swojej pracy, gdy szkoły borykają się z brakiem środków – sytuacja, która może zagrozić uczeniu się i nauczaniu. Czynniki zewnętrzne, takie jak te, mogą być łagodzone, aby wspierać to, czym bibliotekarz jest i może się stać, i nie powinny przesłaniać tego, co bibliotekarz powinien robić, aby wspomagać, rozszerzać i energetyzować uczenie się i nauczanie w programach IB. Nawet przy ograniczonych zasobach, bibliotekarze mogą rozwijać wyjątkowe podejścia do energetyzowania programów IB przy odpowiednim wsparciu i przywództwie w szkole.

Bibliotekarze sprawiają, że biblioteki są „loveable!” (Zdjęcie nadesłane przez Carole Mondin, wówczas w American International School of Lagos, Nigeria)

Otwarte rozmowy o bibliotekach

Społeczności mają ogromnie różne potrzeby i pomysły na temat natury i funkcji swoich bibliotek. Bardzo ważne jest, aby prowadzić otwarte rozmowy na ten temat. Otwarte rozmowy są ciągłym dialogiem mającym na celu generowanie pomysłów, planów, obaw i działań, które przekształcają społeczność szkolną. Charakteryzują się otwartym podejściem uczestników do poruszanych tematów i pytań. Otwarte rozmowy są jedną z najbardziej efektywnych dróg do zbadania, jak biblioteki i bibliotekarze mogą spełnić potrzeby i cele społeczności.

Gdy otwarta rozmowa zostanie ustanowiona, wyniki i działania, które z niej wynikają, stają się znaczące dla całej społeczności.

Post updated 19 April 2018 with corrections to image captions.

Pilar Quezzaire jest Curriculum Manager for Cross-Programme Development w IB w Hadze, Holandia.

.

Leave a comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.